woensdag 26 maart 2014

Van Mariken van Nieumeghen tot Roelantslied


De Erasmusbuurt van de wijk Bos en Lommer, Stadsdeel Amsterdam-West, heeft straatnamen van bekende personen uit de Middelnederlandse literatuur. Mariken van Nieumeghen is een mirakelspel uit om en nabij 1518. Het interessante van dit mirakelspel is niet alleen de inhoud, maar het bevat ook een enkele "echte" historische gebeurtenis, zoals de gevangenneming van de hertog van Gelre door zijn zoon in1465.


Het bijzondere van boven vermeld feit is, dat de moeder van de zoon de bekende Katherina van Kleef was (zij had zich tegen haar man gekeerd). Eén van de mooiste (Nederlandse voor zover van toepassing) getijdenboeken is in opdracht van haar gemaakt.(Afbeelding van de tentoonstellingscatalogus).



Twee exemplaren van de vele tekstuitgaven, die in de loop der tijd van Mariken verschenen zijn. Het tweede boek is erg praktisch, omdat er een vertaling naar modern Nederlands in staat.


Het verhaal van de Vier Heemskinderen (en het ros Beiaard) heeft ook in deze tijd nog een vervolg.


De  strip Het Ros Bazhaar is gebaseerd op het verhaal van de Vier Heemskinderen. Toch grappig deze receptie van een Frankische roman (deel van de cyclus Renaud de Monteban), die eigenlijk een gedicht als oorsprong heeft.


Roelant (oorspronkelijk  Roland) was een ridder aan het hof van Karel de Grote. Tijdens de terugtocht uit Spanje, na oorlog met de Saracenen, werd Roelant, die achterhoede leidde, door de bewoners gedood bij Roncevaux (Pyreneeën). Uiteindelijk ontstond, na diverse verhalen en liederen, het Chanson de Roland (het Roelantslied).


Ook dit lied is als verhaal  in stripvorm uitgebracht met een interessante inleiding. De tekenstijl ademt direct al geweld en dood uit!


"Heer Halewijn zong een liedekijn" is een ballade uit de Middeleeuwen. Het kenmerkende van dit lied is, dat het de onweerstaanbare aantrekkingskracht van een lied vertelt. Zoals b.v. ook bij de Lorelei van toepassing is. Alleen kost het Heer Halewijn (de zanger) letterlijk zijn kop. Het lied is niet zo lang en er bestaan verschillende versies van.

woensdag 12 maart 2014

Maria Lecina en verder nog ...


Maria Lecina is een lied in honderd verzen geschreven door J.W.F. Werumeus Buning in 1932. Deze uitgave, met zangwijs, vijfde druk september 1933, heeft een aantal intrigerende kenmerken.


Charlotte Köhler, 1892-1977, was een bekende actrice, toneelspeelster en voordrachtskunstenares (gehuwd met M.A..A.A. Defresne, later gehuwd met architect H.T. Wijdeveld). Blijkbaar is haar het "alleenrecht" toebedacht door Werumeus Buning.


In zijn (leer)boek Literaire Kunst citeert H.J.M.F. Lodewick bovenstaande strofe uit Maria Lécina als voorbeeld van de suggestieve kracht van de taal, in dit geval door klanksuggestie.


Het boek wordt afgesloten met bovenstaande tekst en dat levert een stukje geschiedenis op.
S.S. Amazone is op 29 april 1942, op weg van Curaçao naar New York, ten noordoosten van Miami door een Duitse onderzeeboot getorpedeerd. Veertien van de 34 opvarenden verloren het leven. De kapitein was J.P. Giltay (bron: Koninklijke Boot, geschreven door H.J. Korver, oud-gezagvoerder KNSM). De onderzeeboot (U-333) is op 31 juli 1944 ten westen van de Scilly Eilanden vernietigd door dieptebommen van de HMS Starling en HMS Loch Kilin. De bemanning van 45 koppen kon het niet meer na vertellen. (bron: www.wrecksite.eu). Such is life!


Een ander stukje geschiedenis is de letter Lutetia, de letter van het boek, ontworpen door J. van Krimpen (1892-1958), typograaf, drukletterontwerper, boekverzorger. De Lutetia is in 1925 door Van Krimpen voor Joh. Enschedé & Zonen ontworpen en is een zeer gewaardeerd lettertype voor vooral literaire boeken.
H(uib) van Krimpen (1917-2002) was de zoon van J. van Krimpen en ook typograaf en letterontwerper. Hij was zeer actief voor de Stichting Drukwerk in de Marge (het ambachtelijk maken en drukken van boeken in stand houden). Bovenstaand boek is jarenlang een toonaangevend boek geweest in het grafisch vakgebied.
Wat uitgeverij Querido betreft: het beroemde pand Singel 262 wordt verkocht!
Drukkerij Van Amerongen te Amersfoort heeft de activiteiten op 21 november 2011 beëindigd.

woensdag 5 maart 2014

Fractals, geen hype meer


Aan het eind van de vorige eeuw stonden fractals veel in de belangstelling. Daar is nu niet veel meer van over. Wie zich nog eens wil verdiepen heeft aan bovenstaand boek (Hans Lauwerier) een goede steun. Ook bestaan er nog steeds programma's, waar diverse fractals mee kunnen worden gemaakt. De toepassing van fractale compressie van digitale beelden is stilletjes verdwenen. Ook fractale muziek is niet "doorgebroken".


Een klassieker om deze term maar eens te gebruiken. De naam van Mandelbrot (Mandelbrotsets) is hier aan verbonden (ookal waren er voorgangers). Het programma, dat deze fractal genereert, heeft de naam Fractal Force en biedt vele mogelijkheden. Een eenvoudiger programma is FractalBuilder.


Nog een voorbeeld uit de bibliotheek van het programma. Door de waarden te veranderen kunnen verschillende presentaties gemaakt worden.



Bovenstaande afbeeldingen zijn gemaakt door een IFS (Iterated Function System)-teken programma: een nautilusschelp en de beroemde driehoeken van Sierpinski. De "kromme" van Sierpinski was de voorloper van de fractals.


Een oude bekende: een attractor van Edward Lorenz (de beroemde vlinder). Lorenz is van zeer veel belang geweest voor de Chaos-theorie. Deze afbeelding is gegenereerd door het programma ChaosPro 4.0.



Vuiks Verhandelingen is een boekje, dat nog steeds waardevol is voor geïnteresseerden in  fractals, omdat ook aanverwante thema's aan bod komen.
Voor wie fractals, Mandelbrot, Lorenz, Siepinski en meer vrij onbekend is: internet biedt ruimschoots informatie aan.


dinsdag 4 februari 2014

Strips met een achtergrond


Vaak wordt een stripboek(je) gezien als een lummelig boekje, dat na het lezen en bladeren leidt tot simpel lachen of boos worden. Zoals er meer is tussen hemel en aarde, zo is er meer te ontdekken in de wereld van de stripboeken. Bovenstaande uitgave van Suske en Wiske is gebaseerd op het inmiddels eeuwenoude verhaal van Reinaert de vos. Het verhaal is knap overgezet naar de hedendaagse realiteit.


Ook dit verhaal van Lucky Luke heeft een (historische) achtergrond: de aanleg van de telegraafverbindingen dwars door de Verenigde Staten. De indianen hadden toen nog, grotendeels, hun eigen land in handen. Ook is er een tekenfilm van deze strip gemaakt. Zeker de moeite waard om nog eens te zien hoe het allemaal is gegaan met de Europese "kolonisten".


Dit stripboek is een uitgave van de Integrale Kankercentra (Nederland/België). Op speelse wijze worden de risico's van roken, drinken, zonnen en meer onder de aandacht gebracht. Na het lezen toch nog eens nadenken...


Ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van het Kennemer Gasthuis, ontstaan door de samenvoeging van het Joannes de Deo, het St. Elisabeth Gasthuis (beide te Haarlem) en Zeewegziekenhuis in Velsen, is dit stripboek uitgegeven. Een heel creatief idee. Bij het vijfjarig bestaan was een (klassiek) geschiedkundig boek uitgegeven.


Dit stripboek was het Nationaal Geschenk 2005, zestig jaar na de Bevrijding. De strip is door het Ministerie van VWS geschonken aan leerlingen van het Voortgezet Onderwijs. Het is geproduceerd door de Anne Frank Stichting en het Verzetsmuseum Friesland. Eric Heuvel heeft samen met vele anderen de oorlogstijd van 40'45 op een rustige manier gepresenteerd aan de hedendaagse jongeren.


Geen "zware" graphic novel, maar een "gewone" strip vertelt één van de klassiekers van de bijna vergeten Jules Verne. Ook hier uiteraard, net als in het boek: alles komt goed.


Op het ogenblik is er veel oorlogsgeweld in de wereld, reden om met dit bekende stripboek het weblog af te sluiten. Helaas: het ene beest is dood, maar er zijn weer nieuwe!

zondag 26 januari 2014

Les Très Riches Heures - Gebroeders Van Limburg


December vorig jaar (2013) is op dit weblog aandacht besteed aan de getijdenboeken van Katherina van Kleef en Yolande van Lalaing. Ook werd vermeld, dat er nog meer Nederlandse Meesters zijn, die getijdenboeken hebben geïllustreerd (catalogus Rijksmuseum Het Catharijneconvent). Bijvoorbeeld de Gebroeders Van Limburg, die onder andere bovenstaand getijdenboek magnifiek hebben verzorgd. In 2005 is in het Museum Het Valkhof een tentoonstelling van bovenstaand en andere boeken gepresenteerd.


Behalve de catalogus van Museum Het Valkhof is er nog een compacter boek van Les Très Riches Heures uitgegeven door ICOB cv, Alphen aan de Rijn. Voor wie Getijdenboeken een "nieuwe wereld" is, loont het zeker de moeite om beide boeken aan te schaffen.



De herinnering aan de Gebroeders Van Limburg wordt ook op een andere manier dan de getijdenboeken levend gehouden nl. door de Stichting Gebroeders Van Limburg en een Festival van de Gebroeders Van Limburg. De beide websites bieden een enorme hoeveelheid aan informatie. Zonder overdrijving kan gesteld worden, dat Gebroeders Van Limburg geschiedenis hebben geschreven. Interessante details zijn onder meer: de Gebroeders van Limburg hebben het niet kunnen voltooien door hun overlijden; een ander heeft het afgerond; het boek is opnieuw ingebonden; het is in het bezit geweest van verschillende eigenaren.

dinsdag 10 december 2013

Getijdenboeken van Katherina en Yolande


Het jaar loopt ten einde en de feestdagen komen er aan. Tijd om eens over alle gebeurtenissen van het afgelopen jaar na te denken, zeker in de persoonlijke omgeving. Ook tijd om eens een Getijdenboek ter hand te nemen; helpt bij het relativeren van alle problemen. Museum Het Valkhof, Nijmegen,  heeft in 2009 een tentoonstelling gemaakt over het Getijdenboek van Katherina van Kleef. Bovenstaand boek is een Engelstalige catalogus van de tentoonstelling. Werkelijk een prachtboek en wie eenmaal leest, blijft lezen.


Voor wie de grote catalogus toch wel te omvangrijk is: een Nederlandstalige compacte catalogus van dezelfde tentoonstelling biedt zeker ook heel veel informatie. Ook dit boek is uitmuntend verzorgd.


Een "glimp" van de website van -The Morgan Library & Museum- in New York. In deze bibliotheek/museum bevindt zich na veel verwikkelingen het (bijna complete) Getijdenboek van Katherina van Kleef. Het getijdenboek is zelfs gesplitst geworden en later weer samengevoegd. Ook deze gang van zaken is in de catalogi te lezen.
De website biedt onder meer een kijk op liefst 129 afbeeldingen met toelichting en een aantal videoclips over het getijdenboek.


Uiteraard zijn er meer getijdenboeken gemaakt, maar niet alles is bewaard gebleven. Een getijdenboek, dat wel bewaard is gebleven: het Getijdenboek van Yolande van Lalaing, de kasteelvrouwe van Brederode. De Kastelenstichting Holland en Zeeland heeft in 2009 haar jaarboek hieraan gewijd. (In september 2011 was in de ruïne van Brederode een kleine expositie over Yolande van Lalaing ingericht). Het boek is een mooi document met  heel veel informatie en perfecte illustraties. Niet alleen het getijdenboek en het leven van Yolande komen aan de orde, maar ook bijvoorbeeld De Brederodekroniek, de librie van Batenstein en de ridder Jacques van Lalaing.
Dit getijdenboek bevindt zich eveneens in het buitenland: de Bodleian Library in Oxford, United Kingdom, de oudste openbare bibliotheek van Europa, maar het getijdenboek is niet te bezichtigen.
Overigens is van beide getijdenboeken de vervaardiger niet bekend, daarom wordt de aanduiding: de Meester van ... gebruikt.


Voor wie zich verder wil verdiepen in de getijdenboeken is dit boek/deze catalogus (uitgeven door het Rijksmuseum Het Catharijneconvent in combinatie met The Pierpont Morgan Library) een welkome bron van informatie.Verschillende getijdenboeken en hun vervaardigers worden uitgebreid toegelicht en het wordt de moeite waard om te gaan vergelijken.

zondag 24 november 2013

Wilhelminasluis, Zaandam, wordt vernieuwd


De Wilhelminasluis, de laatste sluis van de Zaan richting Noordzeekanaal, wordt in 2014 vernieuwd. Het is een omvangrijke en ingrijpende vernieuwing, omdat ook de Wilhelmina- en Beatrixbrug worden vervangen. Het meest ingrijpende is wel de totale afsluiting van de sluis nl. twee maanden. De planning voor de vernieuwing draait nu reeds op volle toeren.


Het scheepvaartverkeer wordt al op de hoogte gebracht van de komende veranderingen. Aannemer Heijmans heeft het karwei op zich genomen. De sluis dateert uit 1903! De capaciteit (breedte en diepte) voldoet niet meer in deze tijd.



Naast de Wilhelminasluis bevindt zich nog een kleine sluis. Een mooi historisch stukje van de Zaan en Zaandam



Naast de Wilhelminasluis bevindt zich het Zaangemaal. Hier een kijkje op de pompen (kattenrugtype), die per uur 2400 kubieke meter water lozen. Samen met gemaal de Helsdeur in Den Helder houdt het Zaangemaal de Schermerboezem op peil.


Op de buitenzijde van het gemaalhuis is een opengewerkte tekening, exploded view, van het gemaal met toelichtende tekst aangebracht.


In de gevel van het nabijgelegen restaurant Castell bevindt zich bovenstaand tableau/gevelsteen.


Als afsluiting een kijkje vanaf de Wilhelminasluis richting de Zaan met in de verte de oude vertrouwde Verkadefabriek.
- De vernieuwing van de Wilhelminasluis is een onderdeel van het project "Vaart in de Zaan"-